Expositie

Van 1 oktober t/m 30 november 2020 tentoonstelling “Epi ecclesiae”

Met een speldenprik door eeuwen Groninger geschiedenis
Oude kerken lenen zich perfect voor het maken van bijzondere foto’s. De beelden die u hier ziet zijn
gemaakt met een pinhole-camera, en zijn anders dan anders.
Pinhole-fotografie: perfect door imperfectie
Pinhole-fotografie is een oude fotografische techniek. Het licht van het onderwerp valt niet door een lens
op de beelddrager, maar door een klein gaatje. Een onderwerp moet daarom lang belicht worden. Onze
camera’s maken we van doosjes of blikjes met fotopapier of film erin. Het papier ter plekke verwisselen kan
met een speciale wisselzak – een lastig en Tjjdrovend klusje.
We openen de camera door een stukje zwart plakband te verwijderen van de pinhole. Terwijl de camera
‘open staat’ wordt het beeld vastgelegd. Dat duurt algauw een half uur, afhankelijk van de aanwezige
hoeveelheid licht op de locatie en op die dag. Het trage proces dwingt ons zorgvuldig te werk te gaan. Een
opname kost tijd, moeite en geld – we doen hem niet zomaar over.
Het resultaat zien we pas na het ontwikkelen van het negatief. We weten nooit hoe een foto uitpakt. Vaak is
het beeld niet helemaal scherp, of niet overal goed belicht. Juist die imperfectie maakt pinhole-fotografie
interessant. De kerken passen bij dat imperfecte beeld: ze laten sporen zien van gebruik en vertellen
verhalen over het verstrijken van de tijd.
Over de fotografen
Jan Alwin de Jong (Apeldoorn, 1973) en Janna Bathoorn
(Groningen, 1976) vormen samen Studio Stedum.
Hun fascinatie voor oude dingen en hun liefde voor het hoge Noorden zijn belangrijke drijfveren in hun werk.

Over deze fotoserie met de rare titel Epi Ecclesiae
Studio Stedum huist in een ruim 160 jaar oude woning tegenover de Bartholomeuskerk in Stedum.
De reeks zware gaswinningsaardbevingen die plaatsvonden op het Groninger platteland maakte dat wij ons
zorgen maken om onze kerk en de andere eeuwenoude kerken in dorpen in de omgeving. Deze
Romanogotische kerken staan sinds de 13de of 14de eeuw onbeweeglijk op hun wierden, maar schudden
de laatste jaren op hun grondvesten door aardbevingen met zwaarten van meer dan 3.0 op de schaal van
Richter. Dit hee] geleidt tot schade, zichtbaar en onzichtbaar. Scheuren in de kerken breken muren van
anderhalf meter dikte doormidden, zijn vaak meterslang, en maken geen ommetje om de fresco’s in de
gewelven.
Omdat we ons machteloos voelden en de kerken ons aan het hart gaan besloten we getroffen kerken vast te
leggen middels een oude langzame fototechniek en door de foto’s te laten zien aandacht te vragen voor
deze ‘ramp in slowmotion’.
De serie groeit nog steeds. Zelfs als in een bepaald gebied de gaskranen dicht gedraaid worden en de
gaswinning naar nul gaat dan vinden er nog steeds zware bevingen plaats. Hoe eerder de gaswinning stopt,
hoe beter het is voor de kerken, borgen en al het andere gebouwde erfgoed.
Na elke beving zwaarder dan 3.0 op de schaal van Richter gaan we op pad met statief, lichtmeter en de voor
deze serie gemaakte pinholecamera. In dit geval een vierkant kartonnen doosje met een klein gaatje er in,
een deksel en twee postelastieken om de boel goed dicht te houden. Dit doosje staat ook in de vitrine
geëxposeerd.
Er zijn meer zware aardbevingen geweest dan dat wij foto’s gemaakt hebben. Soms waren er meerdere
zware bevingen onder dezelfde kerk. Soms vonden ze plaats in dorpen waar geen middeleeuwse kerk
was. De serie Epi Ecclesiae laat de middeleeuwse Groninger kerken zien waaronder zich de epicentra
bevonden van gaswinningsaardbevingen met een kracht van minstens 3.0 op de schaal van Richter.
Een uitzondering maakten we voor Garrelsweer. Hier fotografeerden we geen middeleeuwse kerk (er is er
geen) maar de 17de eeuwse Borg Rusthoven. In deze omgeving waren maar liefst 3 zware aardbevingen, in
2003, 2011 en 2013. De Borg is onlangs anderhalve meter opgetild geweest en op een speciaal beweging
opvangend fundament gezet. Hierdoor is de veiligheid van de borg en haar bewoners vanaf nu
gewaarborgd.
En die rare Titel? Epi is van het Griekse woord Epicentrum en Ecclesiae is Latijn voor kerken.
Wij vonden dat wel leuk staan samen.
Techniek: Opname: Pinhole fotografie op papiernegatief
Afdrukken: Gelatinezilverdruk op Barytpapier
Titels: Stedum, 2003, 3.0 / Middelstum, 2006, 3.5 / Westeremden, 2008, 3.5 / Zeerijp, 2009, 3.0
Huizinge, 2012, 3.6 / Zandeweer, 2013, 3.3 / Leermens, 2014, 3.0 / Hellum, 2015, 3.1
‘t Zandt, 2018, 3.4 / Westerwijtwerd, 2019, 3.4 / Borg Rusthoven, 2003, 2011, 2013